سنگ محک چیست؟ سنگ محک یکی از ابزارهای سنتی برای شناسایی عیار طلا است. اگرچه امروزه روشهای جدیدی برای این کار وجود دارد، اما به دلیل اینکه بسیار سریع و دقیق جواب میدهد، همچنان بهطور گسترده در کارگاههای طلاسازی مورد استفاده قرار میگیرد.
در این مقاله بهطور دقیق بررسی میکنیم که سنگ محک چیست؟ تیزاب سلطانی چیست؟ انواع سنگ محک کداماند؟ نحوه تشخیص عیار طلا با سنگ محک چگونه است؟ و در نهایت به نکات مهمی میپردازیم که افراد هنگام کار با سنگ محک و تیزآب حتما باید آنها را بدانند.
سنگ محک چیست؟
A touchstone is a small tablet of dark stone such as slate or lydite, used for assaying precious metal alloys.
سنگ محک صفحه کوچکی از سنگ تیرهرنگ، مانند سنگ لوح یا لیدیت، است که برای سنجش و آزمودن آلیاژهای فلزات گرانبها به کار میرود. Wikipedia
در واقع، سنگ محک یک تکه سنگ محکم از جنس کوارتز یا سرپانتین است که برای تشخیص عیار طلا مورد استفاده قرار میگیرد. سنگ محک یکی از رایجترین روشهای تشخیص عیار طلا است زیرا کار با آن راحت است، هزینه کمتری دارد، دقیق و سریع جواب میدهد و به طلا آسیب جدی نمیزند.
در این روش، فرد متخصص (طلاساز) طلا را روی سطح سنگ میکشد تا ردی از آن باقی بماند، سپس با اسیدهای مخصوص (تیزاب سلطلانی) واکنش آن رد را بررسی میکند؛ به این صورت که هرچه طلا خالصتر باشد، مقاومت بیشتری در برابر اسید دارد. به عنوان مثال اگر طلایی با عنوان طلای ۲۴ عیار را نزد طلافروش ببرید، اون اسیدی مخصوص طلای ۲۴ عیار را روی رد باقی مانده روی سنگ محک میریزد. اگر رد طلا باقی بماند یعنی طلا اصل است و اگر از بین برود، یعنی طلا عیار یا خلوص کمتری دارد.
امروزه از تکنیکهای جدیدتر و دقیقتری برای عیارسنجی طلا استفاده میشود اما همچنان برخی از طلاسازها از این روش برای تشخیص عیار و اصل بودن طلا استفاده میکنند. همچنین علاوه بر روشهای سنتی مانند سنگ محک، استفاده از گواهی سپرده طلا و همچنین سرمایهگذاری در طلا یا الماس ؟ در صورت علاقمندی، به عنوان روشهای نوین و مطمئنتر برای تعیین ارزش و خرید و فروش رایج شده است.
وبینار فرمول درآمد میلیاردی
اگر دنبال «کسب پول سنگین هستی» هستی و نمیدونی از کجا شروع کنی این وبینار رایگان مختص تویه
تاریخ وبینار: جمعه ۱۶ مرداد ساعت ۱۲ ظهر
تا برگزاری وبینار!
انواع سنگ محک
سنگ محک انواع مختلفی دارد که بر اساس جنس، کیفیت و کاربرد دستهبندی میشوند. در این قسمت، ۲ مورد از این دستهبندیها را بررسی میکنیم:
۱ـ بر اساس جنس
انواع سنگ محک بر اساس جنس عبارت هستند از:
۱.۱_ سنگ محک سیلیکات
سنگ محک سیلیکات از ترکیبات سیلیکاتی مثل سرپانتین یا شیل ساخته شده، بافت نسبتا نرمی دارد، بهراحتی میتوان با آن کار کرد و برای استفاده روزمره مناسب است. سنگ محک سیلیکات رایجترین نوع سنگ محک در کارگاههای طلاسازی است.
۱.۲ سنگ محک اکسید آلومینیوم
جنس این نوع سنگ محک از آلومینا یا کوراندوم (مشابه یاقوت صنعتی) است، بافت آن سختتر از سنگ محک سیلیکات است، مقاومت و دقت بالاتری دارد و برای کارهای صنعتی یا حرفهای مناسبتر است.
۱.۳_ سنگ محک الماس
سنگ محک الماس با ذرات یا لایههایی از الماس صنعتی ساخته شده، سختترین و مقاومترین نوع سنگ محک است و به همین دلیل ماندگاری بیشتری دارد، قیمت آن بالاتر است و برای استفاده در محیطهای صنعتی مانند کارخانهها یا آزمایشگاهها مناسبتر است.
۲ـ بر اساس کاربرد
انواع سنگ محک بر اساس کاربرد عبارت هستند از:
۲.۱_ سنگ محک طبیعی
سنگ محک طبیعی معمولا از سنگهایی مثل کوارتز سیاه، سرپانتین، یا شیل ساخته میشود، بافت طبیعی دارد، بادوام است و بهطور دقیق طلا را شناسایی میکند. از گذشته تا به امروز، بسیاری از طلاسازها از این نوع سنگ محک استفاده میکنند.
۲.۲_ سنگ محک مصنوعی
سنگ محک مصنوعی با ترکیبهای خاصی ساخته میشود، سطح یکنواختتری دارد و معمولا در بررسیهای دقیقتر و محیطهای آزمایشگاهی مورد استفاده قرار میگیرد.
۲.۳_ سنگ محک رنگی
برخی از سنگ محکها به دلیل ترکیب مواد معدنی رنگ متفاوتی دارند مثلا خاکستری یا سبز تیره هستند. سنگ محکهای رنگی بهتر میتوانند رد طلا را شناسایی کنند.
برای تشخیص بهتر انواع طلا، بهویژه طلای سفید، استفاده از سنگ محک مناسب اهمیت دارد و مطالعه راهنمای خرید انگشتر طلا میتواند در انتخاب بهترین نوع طلا و روش آزمایش آن به شما کمک کند.
تیزاب سلطانی چیست؟
تیزاب سلطانی یک اسید بسیار قوی، خورنده و دودزا است که برای تشخیص عیار طلا با سنگ محک مورد استفاده قرار میگیرد.
تیزاب سلطانی از ترکیب دو اسید ساخته میشود:
- یک قسمت اسید نیتریک (HNO₃)
- سه قسمت اسید هیدروکلریک (HCl)
این اسید بهقدری قوی و خورنده است که میتواند طلا و پلاتین را در خود حل کند؛ در واقع یکی از معدود موادی است که توانایی چنین کاری را دارد. به همین دلیل از تیزاب سلطانی در بررسیهای دقیق شناسایی طلا و همچنین در استخراج و پالایش فلزات گرانبها استفاده میشود.
تیزاب نیز عیارهای مختلفی دارد و برای استفاده از آن در تشخیص عیار طلا، میزان عیار یا خلوص خود تیزاب مهم است. جوهر نمک یا اسید کلریدریک، عیار تیزاب را تغییر میدهد و برای کم و زیاد کردن خلوص آن باید اسید کلریدریک یا جوهر نمک را بیشتر یا کمتر کنید. مثلا تیزآب ۱۸ عیار میتواند طلای ۱۸ عیار را تشخیص دهید.
چگونگی تشخیص عیار طلا با سنگ محک
تشخیص عیار طلا با سنگ محک، یک روش ساده و سنتی، اما موثر است که در این قسمت، مراحل انجام این کار را شرح میدهیم:
1_ آمادهسازی ابزارها
برای تشخیص عیار طلا با سنگ محک به ابزارهای خاصی نیاز است که ابتدا باید آنها را آماده کرد از جمله:
- سنگ محک
- تیزاب با عیار مشخص
- دستکش و عینک ایمنی به دلیل کار با اسید
2_ کشیدن طلا روی سنگ محک
طلا را چند بار به آرامی روی سطح سنگ محک بکشید تا یک رد باریک و مشخص از فلز روی سنگ باقی بماند.
بهتر است این کار را با بخشی از طلا انجام دهید که در دید نیست یا کمتر دیده میشود مثلا پشت انگشتر.
3_ استفاده از تیزاب
مقدار کمی از تیزاب با عیار مشخص را روی رد طلا بریزید و ۳۰ تا ۶۰ ثانیه منتظر بمانید تا واکنش نشان دهد.
4_ مشاهده نتیجه
در این مرحله باید واکنش تیزاب یا اسید را تحلیل کنید. مثلا فرض کنید از تیزآب ۱۸ عیار استفاده کردهاید:
- اگر رد طلا باقی بماند و پاک نشود، یعنی واکنش خاصی نشان ندهد، به احتمال خیلی زیاد طلا هم ۱۸ عیار است.
- اگر رد طلا کمرنگ شد، احتمالا عیار طلا کمتر از ۱۸ عیار است.
- اگر رد طلا محو شود، ممکن است آن فلز اصلا طلا نباشد یا درصد طلای آن بسیار کم باشد.
نکات استفاده از سنگ محک و تیزآب
در استفاده از سنگ محک و تیزآب، رعایت نکات ایمنی و فنی بسیار مهم است. از این رو، در این قسمت برخی از این نکات را آماده کردهایم:
- هنگام کار با تیزاب حتما از عینک و دستکش استفاده کنید زیرا اگر اسید روی پوست شما بریزد باعث آسیب جدی میشود.
- اگر تیزاب روی پوستتان ریخت، فورا محل تماس را با آب و جوش شیرین بشویید.
- بخار تیزاب بسیار سمی و خطرناکی است؛ به همین دلیل حتما این کار را در فضایی انجام دهید که تهویه مناسب دارد.
- تیزاب را حتما دور از نور خورشید و گرما نگهداری کنید.
- تیزاب را در محل کار نگه دارید و هرگز آن را به خانه نیاورید.
- تیزاب را در دسترس کودکان یا کسانی که از عملکرد آن اطلاعات دقیقی ندارند، قرار ندهید.
- بهتر است تیزاب را بهاندازه مورد نیازتان تهیه کنید.
- هنگام کار با تیزاب بسیار محتاط و مراقب باشید.
- تیزاب را در ظرفهای فلزی و پلاستیکی نریزید زیرا ممکن است واکنش نشان دهد. توصیه میکنیم از ظروف شیشهای مقاوم استفاده کنید.
- برای تشخیص عیار طلا با سنگ محک و تیزآب سلطانی باید عیار طلا را در نظر بگیرید و از تیزابی با همین عیار استفاده کنید.
- به زمان واکنش تیزاب حساس باشید و بهطور دقیق تایم را بررسی کنید؛ این زمان حدودا بین ۳۰ تا ۶۰ ثانیه پس از ریختن تیزاب است.
- برای اینکه ظاهر زیورآلات خراب نشوند، برای تشخیص عیار آنها از قسمتهایی استفاده کنید که در دید نیستند یا کمتر دیده میشوند مثلا پشت دستبند.
- و در نهایت هر بار بعد از اینکه کارتان تمام شد، حتما سنگ محک را با جوش شیرین یا نمک و آب بشویید و تمیز کنید.
- برای اطمینان بیشتر از تشخیص عیار، میتوانید چند بار این کار را انجام دهید.
همچنین اگر حساسیت به طلا دارید، حتما از سنگ محک و تیزآب با دقت بیشتری استفاده کنید تا از بروز واکنشهای ناخواسته جلوگیری شود. برای سرمایهگذاری مطمئنتر، قبل از اقدام به خرید شمش طلا از بورس کالا، بهتر است با روشهای دقیق تشخیص عیار و اصالت طلا آشنا شوید.
روشهای جایگزین شناخت و محک طلا
برخی روشهای جایگزین برای شناخت و محک طلا بهجای سنگ محک وجود دارند که عبارت هستند از:
- ترازو و چگالیسنج: در این روش، متخصص با کمک ترازوی دیجیتال، وزن و حجم را جهت تخمین درصد خلوس اندازهگیری میکند.
- شناسنامه طلا: در این روش، اطلاعات مربوط به عیار طلا از آزمایشگاه گرفته میشود. (در آزمایشگاه، از روش اسپکترومتری جرمی (ICP-MS) برای بررسی ناخالصیها استفاده میکنند.)
- دستگاه XRF: در این روش، با استفاده از تابش پرتو ایکس و بررسی بازتاب آن، درصد عناصر نمونه بهصورت دقیق تعیین میشود.
- استفاده از قلم دیجیتال: در این روش، متخصص قلم دیجیتالی سنجش کارات را روی سطح طلا میگذارد تا عیار آن را بسنجد.
راستی، ما دو مقاله با عناوین «راهنمای خرید طلا» و «واحدهای اندازه گیری طلا» هم داریم که شما را دعوت به خواندن آن میکنیم.
کلام آخر
در نهایت، برای پاسخ به این سوال که “سنگ محک چیست؟” باید بگوییم سنگ محک یکی از ابزارهای سنتی و قدیمی برای شناسایی عیار طلا است که از گذشتههای دور تا به امروز همچنان در کارگاههای طلاسازی مورد استفاده قرار میگیرد. اگرچه این روش قدیمی است اما سریع و دقیق جواب میدهد.
